ZIELONA GÓRA
 



kobidz.com
































szukaj
 
 
 
Zasięg terytorialny ośrodka
 
Parki i ogrody
Fortyfikacje
Domki winiarskie
Zabytki techniki
Rynki miejskie
Ratusze miejskie
Kościoły i klasztory
Zamki i mury obronne

 

 
ROBIDZ NA CO DZIEŃ
Archiwum i biblioteka
 




 


Domki winiarskie
Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Zielonej Górze
data dodania: 29.06.2006 (data modyfikacji: 29-06-2006)


Nieodłącznym elementem zielonogórskiego krajobrazu były domki winiarskie stawiane na plantacjach winorośli. Pierwsze pojawiły się w XVIII wieku jako typowo użytkowe, drewniane altany i szopy. W XIX stuleciu zaczęto budować domki murowane, z których część była przystosowana nawet do całorocznego zamieszkania. Budynki te świadczyły o randze winnicy. W rejestrach katastralnych sporządzonych w 1865 roku wykazano istnienie 697 domków ogrodniczych. Gospodarcze i mieszkalne domki winiarskie, często o nietypowej architekturze, były zachowane jeszcze na początku XX wieku. Do dzisiaj przetrwało ich zaledwie kilka.


Fot. 1. Wzgórze Winne z domem winiarskim A. Gremplera. Fot. K. Garbacz, 2003


Domek na Winnym Wzgórzu. Nad współcześnie uprawianą w centrum miasta winnicą góruje Palmiarnia – przeszklona konstrukcja, która została dostawiona w drugiej połowie XX wieku do murowanego domku winiarskiego, przed prawie dwustu laty należącego do zielonogórskiego przemysłowca A. Gremplera. Domek stanął w 1818 roku na szczycie Góry Ceglanej w otoczeniu winnej latorośli. Jednokondygnacyjny obiekt zbudowano na planie czworokąta, następnie nakryto czterospadowym dachem. Na dachu znajdował się taras widokowy, otoczony żelazną balustradą, którą ozdobiono po 1928 roku reklamą znanej zielonogórskiej wytwórni win „Grempler & Co”. Jeszcze po 1945 roku przez jakiś czas reklama ta górowała nad domkiem. Dziś już nie istnieje.
Domek jest podpiwniczony. Przesklepiona krzyżowo piwnica została zaadaptowana na bar.  Po drugiej wojnie światowej obiekt rozbudowano i przekształcono w restaurację. W przeszklonym pawilonie zasadzono wiele gatunków egzotycznych drzew oraz krzewów. Do dziś domek Gremplera wraz ze współczesnym pawilonem jest wizytówką Zielonej Góry, chętnie odwiedzaną przez jej mieszkańców, a przede wszystkim gości.


Fot. 2. Zielona Góra, ul. Piękna. Dom winiarski - tzw. Weinschloss. Fot. K. Garbacz, 2006

Dom przy ul. Pięknej. Około 1820 roku na wzgórzu Hirtenberg (dziś ulica Piękna 20) wymurowano dom winiarski, który początkowo pełnił funkcję magazynu. Podpiwniczony budynek jest dwukondygnacyjną budowlą, nakrytą wysokim dachem czterospadowym z okapami. Okapy z czterech stron zostały uformowane faliście, dzięki czemu odsłaniały okna poddasza. Tak zbudowana konstrukcja przypominała kapelusz napoleoński, co było powodem nazwania budynku „domem w kapeluszu Napoleona”.
 Dom przy ulicy Pięknej miał kilku właścicieli. Wiadomo, że od 1865 roku był własnością kupca W. Augspacha. W tym samym roku w dotychczasowym magazynie zamieszkał niejaki S. Uhlmann. Kolejnym użytkownikiem, w latach 1880-1886, był właściciel gospody J. Fülleborn, który do budynku dostawił murowany aneks. W tym czasie w obiekcie funkcjonowała prasa winiarska, a w kolebkowo przesklepionych piwnicach leżakowało zielonogórskie wino. Rentier F. Liebsch, właściciel obiektu do 1904 roku, w przybudówce urządził salon, a cały parter przystosował do celów mieszkalnych. Za czasów restauratora C. Lubocha, w budynku nazywanym wówczas Weinschloss urządzono restaurację. Po jej zamknięciu w 1924 roku ten interesujący obiekt przeznaczono na mieszkania dla pracowników Deutsche Wollen Manufaktur. Budynek zachował funkcję mieszkalną do czasów współczesnych. 


Fot.3. Zielona Góra, ul. Krasickiego. Frontowa elewacja domu ogrodowego Winklera. Fot. P. Kochański, 2006

Dom przy ul. Krasickiego. W 1813 roku wśród zielonogórskich winnic stanął dom ogrodowy Winklera (Winklerische Gartenhaus). Obecnie znacznie przekształcony budynek zajmuje parcelę przy ulicy Krasickiego 25. Obiekt w stylu klasycystycznym wzniesiono na planie zbliżonym do kwadratu i nakryto dachem czterospadowym, zwieńczonym tarasem widokowym. Taras został otoczony ażurową, żelazną balustradą, którą przymocowano do prostokątnych słupków narożnych. Od strony wschodniej fasadę zdobił centralnie ryzalit oraz ganek z tarasem, wsparty na dwóch filarach. W połać frontową dachu wkomponowano zamkniętą półkoliście wystawkę okienną.
 Budynek w pierwotnym kształcie przetrwał do 1945 roku. Po drugiej wojnie światowej podczas prac remontowych został znacznie przekształcony. Zlikwidowano m.in. balustradę na tarasie widokowym, przebudowano wnętrze i wymieniono stolarkę. Zmieniło się też otoczenie domu. Na miejscu winnic powstała zwarta zabudowa powojennego osiedla mieszkaniowego.


Fot. 4. Zielona Góra, ul. Zakręt. Widok od strony południowej. Fot. K. Garbacz, 2006


 Przy obecnej ulicy Zakręt 2 stoi domek winiarski wybudowany w połowie XIX stulecia. Parterowy budynek został nakryty dachem mansardowym. Początkowo pełnił funkcje gospodarcze. W ciągu stu lat miał kilku właścicieli, m.in. robotnika P. Schulze i lekarza powiatowego T. Meyera. Przed drugą wojną światową urządzono w budynku mieszkanie, które zajął zielonogórski ogrodnik H. Lange. Po 1945 roku obiekt pozostawał niezasiedlony przez 20 lat.
 Domek, którego pierwotne wymiary wynosiły 5 x 5 m, z czasem został z trzech stron obudowany drewnianą, przeszkloną werandą. Pod nią znajdowała się piwnica. Pomieszczenie wewnątrz budynku nakryto sufitem w formie kopuły ozdobionej polichromią z motywami roślinnymi i puttami. Dziś polichromię zasłania powojenny strop, a na miejscu drewnianej werandy stoją murowane aneksy. Znajdujące się pod ścianami głównej izby ławy, pierwotnie mieszczące skrzynie na sprzęt winiarski, zostały zlikwidowane. Najstarszą część obiektu nakrywa czterospadowy dach mansardowy. Pomimo powojennych przeróbek dom przy ulicy Zakręt jest zaliczany do najciekawszych przykładów architektury dawnych winnic


Fot. 5. Wieża winiarska z Budachowa z XVIII w. Obecnie  w Muzeum Etnograficznym w Ochli. Fot. K. Garbacz, 2006

Wieża z Budachowa. Pierwotnie stojąca obok dawnych zabudowań dworskich wieża pochodzi najprawdopodobniej z XVIII wieku. Wzniesiono ją na planie kwadratu na kamiennym fundamencie i podmurówce z cegły. Jest to dwukondygnacyjny budynek z użytkowym poddaszem, nakryty czterospadowym dachem mansardowym. Ponadto dach charakteryzuje się silnie wysuniętymi okapami, nakrywającymi nadwieszony podcień. Dookoła budynku zbudowano drewnianą galeryjkę. Na galeryjkę oraz piętro prowadziły schody, osadzone po zewnętrznej stronie obiektu. Ściany wieży wzniesiono w konstrukcji szachulcowej. Obiekt, który nigdy nie był podpiwniczony, pełnił funkcję przede wszystkim niedużego podręcznego magazynku na narzędzia oraz owoce. Oprócz tego dzięki zagospodarowaniu piętra funkcjonował jako letni domek i jednocześnie jako dobry punkt obserwacyjny. Warto dodać, że w izbach na parterze i piętrze znajdowały się kominki. Do dziś w kominku na górnym poziomie zachowały się fragmenty ozdobnych kafli. Jak się sądzi, wieża mogła również czasowo służyć jako mieszkanie osoby nadzorującej winnicę.
 Dziś obiekt ten stanowi jeden z najciekawszych zabytków architektury zgromadzonych w Muzeum Etnograficznym w Ochli.

Opracowanie: Anna Jackiewicz i Krzysztof Garbacz - ROBiDZ Zielona Góra

drukuj stronę


 
 
 
  aktualizacja: 05.09.2006
  o nas | projekty i programy | współpraca | zabytki  
 

2005 - Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków

email: pkochanski@kobidz.pl