SZCZECIN
  Object moved

Object moved to here.



szukaj
 
 
 
Zasięg terytorialny ośrodka
 
ROBIDZ NA CO DZIEń
Archiwalia
Publikacje
 
POMNIKI HISTORII
Kamień Pomorski
 




 


OBJAZD STUDYJNY "SZLAKAMI ŻELBETU"
Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Szczecinie
data dodania: 26.09.2007 (data modyfikacji: 11-10-2007)


Wyprodukowanie przekonywającego dzieła z żelbetu bez poznania w pełni ogromnych możliwości, jakie charakteryzują ten materiał, stosowany w tylu dziedzinach techniki budowlanej, jest takim samym absurdem, jak przekonanie człowieka, który potrafi wyobrazić sobie frazę muzyczną, że jest już prawdziwym kompozytorem, chociaż nie zna ani teorii kontrapunktu, ani techniki instrumentów. Pier Ligi Nevi

 

     Niewiele ponad 100 lat minęło pomiędzy wzniesieniem przez Anatola de Baudot’a pierwszego żelbetowego kościoła w Paryżu a uhonorowaniem HSB Turning Torso Santiago Calatrav poprzez nadanie jej tytułu najlepszej budowli, w konkursie Emporis Skyscraper Award. Cały XX wiek i pierwsze lata wieku XXI to nieprzerwana nobilitacja żelbetu i niezwykła jego ewolucja, jako materiału budowlanego i nowego, nieograniczonego prawie środka artystycznych ekspresji w architekturze współczesnej. Rozbudzała się ona stopniowo począwszy od opakowanych jeszcze w „łachmany dekoracji” realizacji schyłku XIX wieku, poprzez pionierską działalność Augusta Perret’a, skoncentrowaną na promocji żelbetowej konstrukcji szkieletowej, twórczość jego ucznia - Le Corbusier’a, który kaplicą w Ronchamp poprzedził korowód rzeźbiarsko-architektonicznych realizacji Richarda Neutry, Jorna Utzona, Eera Saarinen’a, idee prefabrykacji przemysłowej oraz elegancję konstrukcji Piera Luigi Nervi’ego. Monumentalne gmachy użyteczności publicznej, kościoły, dworce lotnicze, hale targowe, stadiony, ale i obiekty mieszkalne, mosty, wiadukty drogi i bogato reprezentowana grupa obiektów przemysłowych – to dziedzictwo ostatnich dziesięcioleci, którego coraz liczniejsze przykłady, dzięki promocji i stale rozwijającej się wiedzy, nie tylko zyskują sobie miano arcydzieł, ale dzięki determinacji środowisk konserwatorskich trafiają na listy rejestrowe zabytków. Często decyzje takie wzbudzają gorące emocje, związane z zauważalnym w ostatnich latach odchodzeniem od sztywnej cezury czasowej przy określaniu walorów zabytkowych. W wielu przypadkach mamy również do czynienia z sentymentalnymi związkami, jakie ujawniają się w społecznościach lokalnych, przy podejmowaniu ostatecznych decyzji co do losów współcześnie nam powstałych obiektów architektonicznych, jak było to przykładowo w przypadku wzniesionego w 1959 roku szczecińskiego kina KOSMOS, autorstwa arch. Andrzeja Korzeniowskiego. Publiczne dyskusje prowokują wypowiedzi specjalistów w sprawie zabytków architektury, budownictwa i techniki czasów nam bliskich oraz tym samym budzą zainteresowanie tym dziedzictwem i uwrażliwiają na jego wielorakie wartości i potrzebę ochrony. Problemy konserwacji i renowacji obiektów żelbetowych zdają się przy tym być bardzo pilne i skomplikowane zarazem. Mariaż dwóch materiałów budowlanych: betonu i metalowych zbrojeń nie gwarantował nigdy pełnej odporności, nie tylko na czynniki mechaniczne, ale i na działanie środowiska, często środowiska agresywnego, szczególnie na styku dwóch różnych środowisk, choćby powietrza i wody. Dodatkowym źródłem niepokoju konserwatorów dzieł sztuki, którzy właściwie rozpoczynają swoją zawodową przygodę z żelbetem są wieloletnie zaniedbania w tej dziedzinie. Konsultacje z inżynierami, specjalizującymi się w projektowaniu i realizacji konstrukcji żelbetowych, jak i ich techniczne oceny stanu zachowania zabytków, będą zatem podstawą dla formowania przyszłych programów konserwacji tak pojedynczych detali, jak i całych budowli czy ich zespołów.
        Szerokie spektrum zagadnień, związanych z zabytkami konstrukcji żelbetowych, jakie odsłaniało się przed organizatorami III Międzynarodowego Seminarium Zabytki Techniki dla Przyszłości wskazuje na potrzebę podjęcia wkrótce kolejnych tematów, związanych z pilną potrzebą ochrony historycznych obiektów żelbetowych. W czasie tegorocznego spotkania proponujemy zapoznanie się z bogatą historią przemysłu cementowego Szczecina, różnorodnością zasobu zabytków żelbetowych oraz ich wysokimi, ponadregionalnym wartościami, mającymi dodatkowo bezpośredni wpływ na identyfikację krajobrazu miasta, a w przypadku kompleksu zabudowy Wałów Chrobrego nawet na pretendowanie do miana symbolu Szczecina. Zaproszeni goście Seminarium prezentują bogatą  tematykę związaną z zabytkami żelbetowymi w różnych częściach Polski i poza nią. Poruszone będą problemy klasyfikacji i waloryzacji zabytków żelbetowych, reprezentowanych nie tylko przez fascynujące dzieła architektury i budownictwa, ale również przez zabytki ruchome – rzeźby i … statki. Zapoznamy sie z obecnymi sposobami ich ochrony i promocji, również w skali światowej oraz z utrudnieniami spotykanymi na tym polu.

OBJAZD STUDYJNY „SZLAKAMI ŻELBETU” Szczecin i Police
w ramach seminarium „Dziedzictwo techniki dla przyszłości. Żelbet – wędrówki turystyczne”

       
* podziemia Wałów Chrobrego, Szczecin
* d. kościół garnizonowy, ob. parafialny p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa, pl. Zwycięstwa, Szczecin Centrum
* zespół sakralny i kościół d.”Kreutzkirche”, ob. p.w. Królowej Korony Polskiej, Szczecin Pogodno
* Port Szczecin
* nabrzeża, magazyn portu wolnocłowego, ul. Bytomska,
* elewator zbożowy Ewa, ul. Hryniewieckiego
* wieża widokowa Bismarcka – Szczecin Gocław, ul. Narciarska
* dawna fabryka benzyny syntetycznej - Police
* schron pod Dworcem Głównym PKP, Szczecin, ul. Dworcowa
* wiadukty kolejowe linii Szczecin-Trzebież, ul. Warcisława, ul. Ku Słońcu
* kino „Kosmos”, al. Wojska Polskiego, Szczecin Centrum
* kino „Pionier”, al. Wojska Polskiego, Szczecin Centrum

Tarasy Widokowe, Wały Chrobrego, Szczecin

       Położone nad Odrą tarasy widokowe na Wałach Chrobrego zostały założone w początku XX w., na miejscu - rozebranego po długich staraniach władz miejskich - XVIII - wiecznego Fortu Leopolda, stanowiącego część fortyfikacji twierdzy Szczecin. Kolejne projekty rozwiązania przestrzennego tego rejonu powstały w latach 1874, 1876 i 1884. Jednak dopiero dzięki konsekwentnym staraniom nadburmistrza Hermana Hakena teren nadodrzańskiej skarpy przeznaczono pod zabudowę. Postanowiono nadać temu rejonowi charakter dzielnicy reprezentacyjno – mieszkaniowej, o monumentalnym ukształtowaniu przestrzeni i wysokim standardzie zabudowy. W roku 1899 naczelny architekt miasta Adolf Wilhelm Meyer – Schwartau opracował projekt, zatwierdzony w 1901 r. przez Ministerstwo Robót Publicznych w Berlinie. Prace ziemno – budowlane trwały w latach 1902 – 1907, robotami kierował inż. Weidemann, prace konstrukcyjne wykonała szczecińska firma F.C. Reinicke & Co Beton – Baumeister. 
       Zachowano istniejące ukształtowanie wysoczyzny opadającej w formie tarasów, skarp i monumentalnych schodów, prowadzących bezpośrednio do szerokiej ulicy nadbrzeżnej. Komunikację między obiema strefami, o 16 – metrowej różnicy poziomów zapewniały dwie symetrycznie zakomponowane jezdnie, prowadzące z nabrzeża łagodnym łukiem na zewnątrz, łącząc się z ul. Małopolska i skrajem parku. W górnej części założenia, pomiędzy ulicami Małopolską a Wawelską, rozplanowano prostokątne kwartały pod zabudowę oraz zieleńce. Od strony Odry, równolegle do nabrzeża, ulokowano monumentalne gmachy użyteczności publicznej: w części środkowej budynek Muzeum Miejskiego (ob. Muzeum Narodowe i Teatr Współczesny), obok niego po stronie południowej – zespół dwóch budynków, mieszczących siedzibę Krajowego Zakładu Ubezpieczeniowego i Dyrekcji Celnej (ob. Akademia Morska), a po stronie północnej prestiżową siedzibę Rejencji (ob. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki). 
       Przed budowlami wytyczono promenadę ocienioną aleją lip, którą rozdzielono na osi dwoma poziomami tarasów widokowych. Są one ograniczone ciągami schodowymi, których górny bieg ujmują dwa otwarte kolumnowe pawilony (na rzucie elipsy). Bogata oprawa architektoniczno – rzeźbiarska tarasów nawiązuje do form stylowych neobaroku i modernizmu. Pośrodku górnego podestu ustawiono rzeźbę „Walka Herkulesa z Centaurem” Ludwiga Manzela. Na dolnym plateau, flankowanym dwiema latarniami w skrajnych narożach, założono fontannę z niszą ujętą dwoma płaskimi ryzalitami. W 1975 r. wystrój fontanny uzupełniono o posagi żeglarzy Jana z Kolna i Wyszaka autorstwa Sławomira Lewińskiego.
       Dla uhonorowania zasług burmistrza Hermana Hakena, już w r. 1903 decyzją rady miejskiej głównej promenadzie nadano nazwę Hakenterrasse (ob. Wały Chrobrego).
       Dzięki swym wyjątkowym walorom urbanistyczno – krajobrazowym Tarasy są salonem naszego miasta, tłumnie odwiedzanym przez mieszkańców i turystów. Wraz z zespołem monumentalnych gmachów, stanowią rozpoznawalny widok – symbol Szczecina.

Zespół zabudowy i kościół, obecnie rzymskokatolicki p.w. Królowej Korony Polskiej, ul. Królowej Korony Polskiej, Szczecin

Kościół, pierwotnie protestancki „Kreutzkirche”, został zbudowany w latach 1929-1931 dla mieszkańców północno-zachodniej dzielnicy Szczecina – „Westend” (ob. Pogodno), według projektu szczecińskiego architekta Adolfa Tschemachera.
Kościół jest głównym obiektem zespołu modernistycznej zabudowy – razem z nim wybudowana została (połączona z kościołem) sala teatralna z zapleczem, dom gminy ewangelickiej, dom sióstr, pomieszczenia dla młodzieży i pracy kobiet, przedszkole.
Bryła kościoła jest silnie zgeometryzowana, składa się z zestawionym prostopadłościennych i walcowych brył o płaskich dachach. Dominującym przestrzennie jest korpus zachodni o wysokości 21m, stanowiący masywny prostopadłościan zwieńczony prostym krzyżem, z wysmukłymi arkadami zarysowanymi w elewacji i tarczą zegarową.
 Prostokątny rzut kościoła ma wymiary 18,4 x 34 m, wieżowy korpus zachodni ok. 8 x 20 m. Od wschodu przylega półkoliście zarysowana apsyda prezbiterium od zachodu mniejsza apsyda  przedsionka. Od strony południowej usytuowana jest dawna sala teatralna, obecnie kaplica z salami pomocniczymi, od północnego narożnika – zakrystia skomunikowana z sąsiadującym budynkiem plebanii. Ściany obwodowe wzniesione są w konstrukcji żelbetowej, elewacje oblicowane cegłą klinkierową. Dach pokryty papą na deskowaniu, więźba dachowa drewniana, dwuspadowa, o małym kącie nachylenia, zasłonięta ścianką attykową.
Nawa główna jest wnętrzem jednoprzestrzennym, przekrytym płaskim stropem żelbetowym, podpartym pięcioma łękami arkadowymi o eliptycznym zakończeniu, wnętrze apsydy plastycznie ukształtowane przez rytmicznie rozmieszczone obwodowo żebrami, doświetlona jest naturalnym światłem górnym padającym z okien latarni.

Kościół ob. rzymskokatolicki NSPJ, pl. Zwycięstwa, Szczecin

Kościół zbudowany został w latach 1913-1916 jako protestancka świątynia garnizonowa, na parceli będącej częścią założonego w XVIII w. placu ćwiczeń i parad wojskowych. Projekt wykonany został przez radcę budowlanego Bernarda Stahla, prace prowadziła berlińska firma „Comet” wraz z jej filią w Szczecinie. Uroczyste poświęcenie nastąpiło w 1919r.
Kościół był pierwszą w Szczecinie i jedną z pierwszych na terenie Niemiec budowlą w wykonaną w konstrukcji żelbetowej.
Jest to trójnawowa bazylika o wymiarach rzutu ok. 60 x 40 m z masywną wieżą w wejściowej partii południowej, nakryta wysokim dachem dwuspadowym. Elewacje boczne opięte przyporami, między którymi wbudowano przekrycia naw bocznych, do szczytu północnego przylega trójkondygnacyjna część zaplecza z zakrystią, do frontonu wieży - portyk zwieńczony trójkątnym szczytem.
Konstrukcja ścian, wewnętrznych słupów, fundamentów, stropów płaskich i kolebowych – pełnych i szkieletowych - wzmacnianych gurtami, wykonana jest w konstrukcji monolitycznego żelbetu. Płaszczyzny elewacji opracowane w fakturze młotkowanej, imitującej kamień.
Więźba dachowa nad nawą główną stalowa, typu wieszarowego, założona wtórnie po 1945 r. nad nawami bocznymi – drewniana. Pokrycie dachu naw również wtórne, z arkuszy blachy miedzianej – pierwotnie były to dachówka cementowa esówka. We wnętrzu wieży oraz w aneksach przywieżowych schody betonowe z pełnymi betonowymi balustradami. Posadzki wnętrza typu terazzo.

Magazyn portalowy - nr 7, Nabrzeże Rosyjskie, Port Szczecin

Magazyn drobnicowy nr 7, przeznaczony był początkowo na składowanie w workach zboża, kawy itp.,  a piwnice dodatkowo na schron przeciwlotniczy.
Jest budynkiem pięciokondygnacyjnym, podpiwniczonym, wybudowanym w latach 1925-1930 w konstrukcji szkieletowej wylewanego żelbetu. Posiada formę leżącego prostopadłościanu, podzielonego dylatacjami na 7 sekcji po 30m długości każda. Dane techniczne: kubatura V=188 tys. m3, szer. 47 m, dł. 218 m, wys. części nadziemnej 20 m.
Fundamentowanie oparte jest na ruszcie palowym, na którym opiera się piwnica  w formie przestrzennej szczelnej skrzyni, o grubościach ścian 80 cm. Obiekt wyposażony jest w cztery windy towarowe o nośności Q=2t, obsługa każdej kondygnacji odbywa się za pomocą zewnętrznych opuszczanych pomostów o konstrukcji stalowej – wykładaczy.  Komunikację poziomą zapewniają galerie zewnętrzne okalające budynek na każdej kondygnacji oraz rampy towarowe w poziomie terenu. Komunikację pionową – 5 żelbetowych klatek schodowych dwubiegowych oraz dwie koliste (kręcone) w szczytach.
Wnętrze podzielone jest ścianami ogniowymi na komory dł. 27-60m. Stropodach wykonany jest jako 8 cm płyta żebrowa, oparta na ramowych podporach ze skosami, wzmocniona podłużnie belką podsuwnicową, pozostałe stropy grzybkowe, gr. 26 cm. Słupy wspierające mają przekroje 70x70 cm, w piwnicy 104x104 cm.
W okresie II wojny światowej w czasie nalotów dywanowych zrujnowane do parteru zostały sekcje 6 i 7, 3i 4 uległy pożarowi. W latach 1959-60 magazyn odbudowano, demontując jednocześnie suwnice dachowe.

Elewator zbożowy „EWA”, Nabrzeże Zbożowe, Port Szczecin

Starania w celu wybudowania w Porcie Szczecińskim spichlerza zbożowego do którego cumować mogą statki morskie, z dogodną komunikacją lądową podjęto przed I wojną światową, jednak dopiero w 1934 r. zgromadzono fundusze i podjęto budowę magazynu – początkowo o pojemności 20 tys. ton, w trakcie robót zwiększonej do 43 tys. ton. Inwestycja objęła budowę zasilania energetycznego, transformatorowi, połączenie wyspy z lądem – zasypanie Duńczycy, budowę spichlerza i maszynowni, budowę nabrzeża, bocznicy kolejowej, drogi dojazdowej, budynków administracyjnego i warsztatowego.
Grunt rodzimy wyspy to torf o miąższości 2 do 3m, namuł ilasty do 6m, poniżej piaski  nośne. Przygotowanie podłoża obejmowało naniesienie mas ziemi (4m3 na każdy m2), założenie ścianek szczelnych m.in. Larssena. Zastosowano fundamentowanie pośrednie: pale Franki proste i ukośne, studnie opuszczane. Budynek spichlerza składa się z trzech zdylatowanyvh  prostopadłościennych brył – skrajnych magazynów z silosami  (wys. 49,5m) i środkowej, wyższej maszynowni (wys. 64m). Przy budowie  zastosowano najbardziej ekonomiczną technologię monolitycznego żelbetu – wykonano stropy grzybkowe, belkowe i ze stalowymi belkami podstropowymi oraz ściany w, deskowaniu stałym i ślizgowym (gr. 14-20cm), Ze względu na posadowienie piwnic 2,6 m poniżej wody gruntowej, użyto betonu wodoszczelnego, przy grubości płyty fundamentowej 1,5m. Część północna magazynu dzieli się na część spichlerzową z podłogą (10 kondygnacji), z rozmieszczonymi co 4m podporami  i część silosową – 59 komór o wys. 30m; część południowa posiada 55 komór. W piwnicy zlokalizowano kotłownię.
Nabrzeże Zbożowe, żelbetowe, ma długość 220m, głębokość 9,15m i wbudowany kanał z taśmociągami. Nadzór w trakcie prac prowadziło Laboratorium Badania Materiałów Budowlanych Szczecińskiej Spółki Portowej oraz Państwowy Urząd Badania Materiałów Budowlanych z Berlina-Dahlem.
Obecnie jest to największy tego typu obiekt na polskim wybrzeżu, jeden z większych w basenie Morza Bałtyckiego. Elewator EWA, o pojemności 46 000 ton, zajmuje się przeładunkiem zbóż, nasion, pasz.

Dawna fabryka benzyny syntetycznej w Policach - Hydrierwerke Pölitz Aktiengesellschaft

Police to obecnie 35 tys. miasto, położone na północy Szczecina.
Po raz pierwszy prawa miejskie - na krótki okres - uzyskały w 1260 r., po raz kolejny dopiero 1808 r.
W 1938 r. władze III Rzeszy postanowiły wybudować w okolicach miasta, na bazie istniejącego zakładu regenerującego zużyte paliwo okrętowe, wielką fabrykę benzyny syntetycznej - jeden z największych zakładów Pomorza Zachodniego.
Zakład powstał na obszarze 1500 ha, na którym zbudowano żelbetowe budowle nadziemne, podziemne, kanały ze skomplikowaną instalacją, ogromne silosy i studnie, oraz bocznice linii kolejowej dł. ok. 25 km i ok. 100 km dróg. Produkowano m.in. paliwo wysokiej klasy, oleje i smary, na potrzeby armii niemieckiej – lotnictwa, marynarki wojennej oraz do napędu rakiet V-2. Produktami ubocznymi były paki, smoły, sadze przekazywane m.in.  przemysłowi farmaceutycznemu. Do pozyskiwania paliwa z węgla kamiennego wykorzystywano technologię opracowaną przez inż. Fredricha Bergiusa. Produkcja paliw na przełomie 1943 i 1944 r. wynosiła ok. 8 mln ton, większość rurociągami transportowana była nad Odrę, gdzie w porcie tankowano je na statki.
Przy budowie zakładu pracowali początkowo robotnicy najemni z Niemiec i Czechosłowacji, po wybuchu II wojny światowej w fabryce pracowali więźniowie pobliskich obozów - w okolicach Polic istniało  6 obozów pracy oraz filia obozu koncentracyjnego w Sztutthofie, w których przebywało blisko 30 tys. więźniów różnej narodowości.
Pierwsze alianckie bomby spadły na zakład w 1941 r., jednak produkcję kontynuowano. Dopiero zmasowane naloty prowadzone od wiosny 1944 r. uniemożliwiły dalszą produkcję.
W październiku 1945 r. na mocy porozumienia komisji polsko – radzieckiej, na polskim terytorium położonym na zachód od Odry, kilkanaście kilometrów na północ od Szczecina, powstała tzw. enklawa policka. Na tych terenach wojska radzieckie przez okres jednego roku prowadziły demontaż fabryki, którą wojska radzieckie uznały za „trofiejny obiekt”. Likwidowano urządzenia z hal fabrycznych, wysokociśnieniowe kotły, silniki i transformaty elektryczne, wyposażenie warsztatów, zawartość magazynów itp., a także urządzenia komunalne, umeblowanie, samochody, wagony kolejowe a nawet szyny i podkłady. 25 września 1946 roku zrujnowaną policką enklawę oddano Polsce.

Schron pod dworcem kolejowym Szczecin Główny

Schron został ukończony przez Niemców w 1941 r. jako schron przeciwlotniczy dla ludności cywilnej, dla 5 tys. osób. Budując go wykorzystano podziemne korytarze jeszcze z końca XIX wieku.
Schron umieszczony jest na głębokości ok. 5 pięter. Od najwyższego wyjścia (Plac Zawiszy) do podłogi dolnego poziomu mierzy sobie 17 metrów wysokości. Jego ściany wykonane są z żelbetu o grubości 3 metrów a strop - 2,80 metrów. Najdłuższy korytarz ma około 100 metrów długości. Schron to 2,500 m2 powierzchni całkowitej i 1,900 powierzchni użytkowej.
Po przejęciu dworca i jego infrastruktury przez Polaków, w niedługim czasie ukrycie zostało zaadoptowane na schron przeciwatomowy, urządzenia wentylacyjne zmodyfikowano, przystosowano do ochrony przeciw skutkom wybuchu atomowego. Tu swoją centrale miała Obrona Cywilna, aż do początku lat 90-tych odbywały się w nim szkolenia.
To największy cywilny schron w Polsce pochodzący z okresu II wojny.

Miłośnicy Szczecina z firmy Centrum Wynajmu i Turystyki otworzyli podziemia dla zwiedzających, w schronie utworzono dwie trasy turystyczne:
- Trasa "II Wojna Światowa" - schron przeciwlotniczy (LSR - Luftschutz Räume) - przedstawia rekonstrukcję życia w schronie podczas nalotów, omawia technikę budowania schronu, przedstawia czas II wojny światowej od momentu rozpoczęcia się nalotów na miasto, walki o Szczecin, przejmowanie Szczecina przez polską władzę ludową, odgruzowywanie Szczecina i pierwsze lata powojenne.
- Trasa "Zimna Wojna" - schron przeciwatomowy - prezentuje historię schronu podczas Zimnej Wojny. Techniki adaptacji na schron przeciwatomowy z przeciwlotniczego. Omawia organizację Obrony Cywilnej, prezentuje sprzęt, sposoby działania i propagandę jej towarzyszącą. Omawia temat broni nuklearnej.

Wiadukty linii kolejowej Szczecin Główny-Trzebież

Pod koniec lat 80-tych XIX w. rozpoczęto prace nad budową nowej linii kolejowej łączącej Szczecin z Jasienicą. Tereny częściowo przekazał powiat, finanse pochodziły z budżetu państwa i zainteresowanych gmin. Na trasie linii budowano wiadukty, kładki, mury oporowe, dworce i przystanki kolejowe. Linię otwarto w 1898 r., w 1907 r. rozpoczęto prace nad przedłużeniem linii do Trzebieży.
W latach 20-tych XX w. gruntownie przebudowano dworzec Szczecin-Niebuszewo, w latach 40-tych poprowadzono drugi tor do Polic z bocznicą do fabryki benzyny syntetycznej i dworcem towarowym.
Linia obiega śródmieście Szczecina od południa, zachodu i północy kierując się ku Odrze, i dalej niemal równolegle do nurtu rzeki. Długość linii wynosi 37 km i biegnie przez skraj Wysoczyzny Szczecińskiej i Wzgórz Warszewskich. Przecina ona liczne jary, doliny, stoki, dalej przebiega przez płaski teren pradoliny Odry, stąd w pierwszym odcinku prowadzona jest przez liczne wykopy, nasypy i budowle inżynierskie. Wszystkie wzniesiono w konstrukcji żelbetowej.

Kino Kosmos, al. Wojska Polskiego

Kino Kosmos” zbudowane zostało w 1959 r. na miejscu XIX-towiecznych kamienic zniszczonych podczas II wojny światowej, przy al. Wojska Polskiego 8. Głównym projektantem był szczeciński architekt Andrzej Korzeniowski, konstruktorem – inż. Alojzy Małecki, twórcą mozaiki i wystroju wnętrz – Emanuel Messner i rzeźbiarz Sławomir Lewiński.
Kino otrzymało panoramiczny ekran, wnętrze zaprojektowano na wzór amerykańskich „świątyń kina” lat 50.tych XX w. Sala projekcyjna przeznaczona była na 819 widzów.
Kino Kosmos było pierwszym w powojennym Szczecinie obiektem użyteczności publicznej zrealizowanym w formach modernizmu. Prze wiele lat było jedynym na Pomorzu Zachodnim gmachem wybudowanym w okresie PRL, od podstaw, na potrzeby kultury.
Jest obiektem wolnostojącym, znacznie cofniętym w głąb parceli względem linii zabudowy pierzei. Otoczenie i placyk przed kinem pierwotnie zakomponowane były całościowo – znajdowały się tu donice z zielenią, gabloty, neony.
Budynek wzniesiono w konstrukcji żelbetowej, z rozbudowaną częścią podziemną przeznaczoną na schron przeciwlotniczy (także atomowy). Ściany obwodowe o grubości 40-44 cm o konstrukcji z ram żelbetowych o rozpiętości 6,7 m wypełnionych cegłą, stropy piwnic żelbetowe, w części o gr. 10 cm., w części ukrycia – grubości 1 m. Stropodach zbudowany również z płyty żelbetowej żebrowej. Budynek w rzucie o rysunku zbliżonym do trapezu, z łukowo wygięta fasada. Bryła o układzie horyzontalnym, jednoprzestrzenna, w sali projekcyjnej balkon. W partii wejściowej niższa bryła nakryta płaskim dachem, przeszklona, ujęta z boków monumentalnymi pylonami, zawierającymi klatki schodowe, bryła główna nakryta dachem płaskim o spadku ku tyłowi. Nad wejściem nadwieszona galeria ozdobiona barwną mozaiką o stylizowanych motywach postaci ludzkich i koni. Mozaikę wykonano z ułomków płytek glazury, w większości wydobytej z ruin miasta, wykonując prefabrykowane płyty o wymiarach 80x80 cm i montując na elewacji.

Kino Pionier, al. Wojska Polskiego 2

Kino Pionier założył Albert Pietzke, pod nazwą Helios. Pierwszy seans odbył się 26 września 1909 roku.
Pionier od samego początku wyróżniał się własnym klimatem, którego nie utraciło po kompleksowym remoncie w 2002 roku, podczas którego wyposażono sale w nowoczesny sprzęt. W Pionierze, w tzw. Kiniarni, można obejrzeć film przy stoliku w kawiarnianej atmosferze. Pionier został przyjęty do prestiżowej sieci Europa Cinemas oraz sieci Kin Studyjnych. W sierpniu 2005 roku Pionierowi został przyznany tytuł – i wystawiony certyfikat przez Guinness World Records – najstarszego, nieprzerwanie działającego kina na świecie

oprac. arch. Aleksandra Hamberg-Federowicz, na podstawie materiałów archiwalnych ZWKZ Szczecin oraz informacji użytkowników obiektów

drukuj stronę


 
 
 
  aktualizacja: 05.09.2006
  o nas | projekty i programy | współpraca | zabytki  
 

2005 - Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków

email: tprajzendanc@kobidz.pl